دسیسه به معنا مکر، حیله، و توطئه و تقلب به معنای نادرستی و دغلکاری است. دسیسه و تقلب در کسب و تجارت عبارت است از اعمال متقلبانه اسباب چینی هایی که موجب گمراهی خریداران گشته و اسباب انحراف مشتریان را از اجناس و محصولاتی معین، فراهم آورد

و نظر آنها را ناشایست به اجناس و محصولات دیگری، جلب نماید. این اعمال همراه با سوء نیت و ساختگی درحقوق تجارت، «رقابت مکارانه» نامیده شده است. تقلید اسم تجارتی، تقلید و جعل علامت تجارتی، قلمداد کردن جنسی به جای جنس دیگر،اسباب چینی برای لطمه زدن به شهرت و معروفیت تجارتی دیگران وغیره،درگروه و ردیف این اعمال قرار دارند. دسیسه و تقلب در کسب و تجارت، دامنه وسیع تر از رقابت مکارانه دارد.
قانون مجازات اسلامی تحت عنوان دسیسه و تقلب در کسب و تجارت، این چنین بیان می دارد :
1ـ کسی که به واسطه اشاعه مجعولات یا اعلانات بی اصل و یا خریدن اجناس گران تر از نرخ معین نزد فروشندگان یا به واسطه قرارداد و اتفاق بین مالکین و فروشندگان، قیمت اجناس و کالاها یا سند پرداخت و سهام و امثال آن را، زیادتر از نرخ عادلانه، افزایش یا کاهش دهد به حبس از سه ماه تا یک سال و تا ۷۴ ضربه شلاق، محکوم خواهد شد.
2ـ هرکس جنسی را به جای جنس دیگر لحاظ کند. یا کم بفروشد و به طور کلی هر کس مشتری را از جهت کمیت یا کیفیت معامله، فریب دهد، به مجازات شلاق تا 74 ضربه، محکوم خواهد شد. این مجازات درباره کسانی که اشیاء جدید را به جای اشیاءعتیقه قلمداد و مشتری را فریب دهند، نیز تعیین شده است.
3ـ هرکس علامت تجارتی ثبت شده در ایران را، عالماً جعل کند یا با علم به جعلی بودن، به معرض فروش گذاشته یا به فروش برساند یا به پیوست یا کسر یا تغییر قسمتی از خصوصیات آن، تقلید کند، به نحوی که موجب فریب مشتری شود، به مجازات شلاق تا ۷۴ ضربه، محکوم خواهد شد.
4ـ هرکس محصولی را که دارای علامت جعلی یا تقلیدی بوده یا دارای علامتی است، که من غیر حق استفاده شده است، از ایران صادر و یا به مملکت وارد کند، به حبس از سه ماه تا سه سال، محکوم می شود.
به علاوه، به موجب قانون مجازات اسلامی،کسانی که علامت تجاری اجباری را، در روی محصولی که اجباراً باید دارای آن علامت باشد، استفاده نکنند. و کسانی که از روی علم و دانش محصولی را به معرض فروش گذاشته یا بفروشند، که دارای علامتی نباشد که برای آن محصول اجباری است، به حبس تا شش ماه، محکوم خواهند شد.
لازم است ذکر شود که قانون مسئولیت مدنی، مصوب ۱۳۳۹ نیز در این خصوص مقرراتی را بیان می کند :
ـ اولا، مستنداً به ماده یک قانون مذکور،هرکس بدون مجوز قانونی عمداً یا در نتیجه بی احتیاطی به حیثیت یا شهرت تجارتی دیگری، لطمه ای وارد نماید که موجب ضرر مادی یا معنوی او شود، مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود، خواهد بود.
ـ ثانیاً، مطابق ماده ۸ قانون مسئولیت مدنی، « کسی که در اثر تصدیقات یا انتشارات مخالف واقع، به حیثیت و اعتبارات و موقعیت دیگری، زیان وارد کند، مسئول جبران آن است. شخصی که در اثر انتشارات مذکور یا سایر وسایل مخالف با حسن نیت، مشتریانش کم یا در معرض از بین رفتن باشد، می تواند موقوف شدن عملیات یاد شده را خواسته، و درصورت اثبات تقصیر، زیان وارده را از وارد کننده مطالبه نماید».
بدین ترتیب، با توجه به مقررات جزائی قانون مجازات اسلامی و مقررات قانون مسئولیت مدنی به شرحی که قبلاً به آن اشاره شد، باید گفت که دسیسه و تقلب در کسب و تجارت و رقابت مکارانه دارای دوجنبه حقوقی و کیفری است. از جنبه حقوقی کسی که اقدام به دسیسه و تقلب یا رقابت مکارانه نموده و سبب زیان دیدن دیگری شده، درمقابل آن مسئول است و لذا ملزوم می باشد که ضرر وارده را جبران کند. زیان دیده، حق دارد جبران ضرر خود را از وی بخواهد و این منظور، می تواند علیه وی در دادگاه اقامه دعوی کند. از جنبه جزائی، انجام دهنده دسیسه و تقلب و رقابت مکارانه، اصولاً دارای سوء نیت بوده و از لحاظ کیفری، مسئول شناخته شده و مستحق مجازات، حبس یا شلاق یا هردو، خواهد بود.
ضرر ممکن است مادی باشد، مانند اینکه دراثر کم شدن مشتری و نقصان فروش، به منافع و سرمایه شخص لطمه وارد شود یا معنوی باشد، مثل اینکه شهرت و اعتبار وی، صدمه ببیند.
ضررمعنوی قابل ارزیابی به پول است. تعیین میزان مانند تعیین میزان، ضرر مادی با دادگاه است.
در ارتباط با دسیسه و تقلب در کسب و تجارت، یادآوری می شود که، به موجب قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی، مصوب ۱۳۴۶، در مورد عرضه یا فروش جنسی به جای جنس دیگر، مخلوط کردن مواد خارجی به جنس به منظور سوء استفاده،عدم رعایت استاندارد یا فرمول ثبت شده، فروش و عرضه جنس فاسد یا فروش وعرضه جنسی که زمان مصرف آن گذشته، بکار بردن رنگ ها و اسانس ها و سایر مواد اضافی غیر مجاز سه ماه تا پانزده سال حبس، نسبت به مورد و نسبت به صدمه وارده تعیین شده است. هرگاه مصرف مواد مذکور منجر به فوت مصرف کننده شود، مجازات سازنده یا تهیه کننده یا مخلوط کننده،اعدام است‌.